Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Аҟәа ақалақь аҿы Кавказтәи аибашьраан иҭахази амҳаџьырра иагаз ашьхарыуа жәларқәа рхаҭарнакцәеи ргәаладыршәеит. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса рзы 160 шықәса ҵит Аурыс-Кавказтәи еибашьра нҵәеижьҭеи. Ари аибашьра иахҟьаны XIX ашәышықәсазы зықьҩыла аԥсуаа Рыԥсадгьыл ааныжьны Ҭырқәтәылеи Ааигәа Мрагылара еиуеиԥшым атәылақәеи рахь ихҵәаны имцар ада ԥсыхәа рмоуит.

Ахәылбыҽха Ҭырқәтәыланӡа изымнаӡази уаҳа зышьҭахьҟа изымхынҳәызи рыхьӡала агәалашәаратә усмҩаԥгатәқәа С.У.Багаԥшь ихьӡ зху аплошьад аҟынтәи Амҳаџьыраа Рыԥшаҳәа аҿы игылоу амҳаџьыраа ргәалашәара абаҟа аҟынӡа аҿар аԥсуеи адыгеи бираҟқәеи аҵәыџьмцеи кны рықәсрала иалагеит.

Аԥснытәи адраматә театр аҿы еизаз идырбан атеатралтә қәгылара.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс.  С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытәи адраматә театр аҿы Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәара иазкыз ахәылԥаз мҩаԥысит.

Уи рхы аладырхәит еиуеиԥшым ажанрқәа рартистцәеи арҿиаратә коллективқәеи. Амҳаџьыраа рытрагедиа иқәгылара азикит Аԥснытәи адраматә театр актиор  Даур Арухаа. Иара Рушьбеи Смыр ипоема «Семра» ацыԥҵәахеи Баграҭ Шьынқәба аԥсуа бызшәахьы еиҭеигаз Гьаргь Чачба ԥсра зқәым иажәеинраалеи «Уарада» даԥхьеит.  

Сариа Аиба ашәа «Атәым жәҩан аҵаҟа» налыгӡеит.

Еизаз минуҭктәи аҿымҭрала Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәаладыршәеит.

Авокалтәии ахореогафиатәи аномерқәеи Оҭар Хәынцаиа ихьӡ зху жәлар ринструментқәа роркетр инанагӡоз амузыкатә композициақәеи ахәаԥшцәа идырбан.

Амҳаџьырааи аԥсадгьыли ирызку ашәақәа наигӡеит Омар Сангәлиа.

Баграҭ Шьынқәба иажәеинраала ала  акомпозитор Иван Лакрба ииҩыз  амҳаџьыраа ргарашәа «Шьышь нани» нарыгӡеит Аԥсны жәлар ратистцәа Виолетта Маани Лиудмила Гәымбеи.     

Ильда Кәычбериа Дырмит Гәлиа изкны Миха Лакрба иажәеинраалала иҩыз  ашәа налыгӡеит. Ари ашәа сынтәа ҷыдала амҳаџьыраа ргәалашәара ахәылԥаз азы иҩын.

Аԥсны Ауаажәларратә Палата Амаӡаныҟәгаҩ Гәыли Кьычба амҳаџьыраа ргәалашәара иазкны Аԥснытәи адраматә театр аҿы 1990 шықәсазы имҩаԥгаз ахәылԥаз лгәалалыршәеит.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Атәыла аԥыза-министр Алеқсандр Анқәаб Аԥсны иҟоу Жәларбжьаратәи Аџьар Ҟаԥшь Акомитет амиссиа ахада Чынгыз Раиымбековеи Кавказ иахьаҵанакуа хабарда ибжьаӡыз рыԥшаара азҵаарақәа рзы Жәларбжьаратәи Аџьар Ҟаԥшь Акомитет ахаҭарнак  Аниес Котуи идикылеит, ҳәа адырра ҟаҵоуп Аԥсны аминистрцәа Реилазаара аофициалтә саит аҿы.

Амиссиа ахада лаҵарамза 29 рзы Сҭампыл ақалақь аҿы имҩаԥысраны иҟоу хганктәи акоординациатә механизм изаамҭанытәиу аилатәара аламҭалазы имҩаԥысуа ари аиԥылара иаҵоу аҵакы ахадара инаҵшьны иазгәеиҭеит.

Аниес Коту аԥыза-министр аҵыхәтәантәи жәымз рыҩныҵҟа 1992-1993шш. Аԥсны жәлар Рџьынџьтәылатәи еибашьра аҿы хабарда ибжьаӡыз рыԥшаара аганахьала имҩаԥгаз аусура атәы изеиҭалҳәеит.

Лара иазгәалҭеит хабарда ибжьаӡыз анышә иамадахар ахьалшо аҭыԥқәа рыԥшаара аганахьала аихьӡарақәак шыҟоу азгәалҭеит.  Уи азы аинформациа зегьы Аԥсны аҭыԥантәи амчра аусбарҭақәа рахь инашьҭуп. Ҭыԥқәак рҿы аусурақәа  ирылагахьеит.

Аниес Коту аԥыза-министр диҿцәажәо, Жәларбжьаратәи Аџьар Ҟаԥшь Акомитет хабарда ибжьаӡыз рҭаацәа зегьы аԥшаара апроцесс иадыԥхьалазарц азы иалшо зегьы шыҟанаҵо, насгьы иконкрету алҵшәақәа шыҟало азы  агәыӷра шрымоу азгәалҭеит.  

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс.  Алада Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа (ЮРПА) аилазаара иалоу Апарламентқәа рхаҭарнакцәа аҩаша, лаҵарамза 21 рзы, Ареспублика Калмыкиа аҳҭнықалақь Елиста имҩаԥысуа Ассоциациа акомитетқәеи акомиссиақәеи реилатәарақәа рхы аладырхәуеит.  

Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент аофициалтә саит аҿы иҟоу адыррақәа рыла, Алада Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа амилаҭбжьаратәи аизыҟазаашьақәеи апарламентбжьаратәи аимадарақәеи абаҩарҵәыреи аспорти атуризми аҿар русқәеи рзы акомитет аусура ихы алаирхәит уи аилазаара ахь Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент ахьӡала идәықәҵаз Аԥсны Апарламент адепутат Венори Бебиа. Акомитет алахәылацәа акурорттә инфраструтура аҿиара азы аексперимент амҩаԥгара иадҳәалоу азакәанԥҵаратә  инициатива иахәаԥшит, иалацәажәеит ашколтә кружокқәеи атеатрқәеи русура адгылара аҭареи аҩыҭаҭәаратә туризм аҿиареи рызҵаара.  

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны агәабзиарахьчара аминистр Едуард Быҭәба атәыла араионтәи ақалақьтәии ахәышәтәырҭақәа рҳақьым хадацәа алархәны аусуратә еилатәара мҩаԥигеит. Аилатәара иара убас лхы алалырхәит агәабзиарахьчара аминистр ихаҭыԥуаҩ Ирма Воуԥҳа.  

Аԥхынтәи акурорттә аамҭахәҭа аламҭалазы агәабзиарахьчара аминистр традициала ишышьақәгылахьоу еиԥш, ахәышәтәырҭақәа рҿы иҟоу аҭагылазаашьеи аԥсшьараамҭа азы апациентцәа рхыԥхьаӡара аизырҳара ишазыҟаҵоу азы аилкаареи рзы аҳақьымцәа раҳасабырбақәа разыӡырҩреи аҳақьымцәа рыҿцәажәарақәеи мҩаԥигоит, ҳәа адырра ҟанаҵоит атәыла агәабзиарахьчара Аминистрра апресс-маҵзура. 

Ихадоу апроблемақәа иреиуоуп – акадрқәа разымхара. Лаҵарамза анҵәамҭазы аԥхынтәи аԥсшьараамҭазы рколлегацәа ирыцхраац Аԥсныҟа иаауеит урыстәылатәи амедусзуҩцәа жәаҩык.

Аԥсны агәабзиарахьчара Аминистрра ахәшәтәра-профилактикатә цхыраара Аусбарҭа аиҳабы Баҭал Кациа иажәақәа рыла, Аԥсни Урыстәылеи ргәабзиарахьчара Аминистррақәа уаанӡа ирыбжьарҵаз аиқәшаҳаҭрақәа инарықәыршәаны, аԥснытәи рколлегацәа ирыцхраарц иаауеит урыстәылатәи амедусзуҩцәа: ахәыҷыҳақьымцәа, аинфекционистцәа, ареаниматологцәа, аԥҟаҩцәа, атерапевтцәа.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Жәлар Реизара-Апарламент Аиҳабы ихаҭыԥуаҩ  Ашоҭ Миносиан Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа Ахеилак аилатәара ихы алаирхәит, ҳәа адырра ҟанаҵоит Аԥсны Жәлар Реизара аофициалтә саит.

Аилатәара мҩаԥигон Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа Ахеилак ахантәаҩы, Ареспублика Калмыкиа Жәлартә Хурал (Апарламент) ахантәаҩы Артиом Михаилов. Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа Ахеилак аилатәара рхы аладырхәит Апарламенттә Ассоциациа   XI аконференциа ахь иааз аделегациақәа зегьы рнапхгаҩцәа.

Алада-Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа Акомитет ала XI аконференциа амшхәаԥштә ахь зыдгалара мҩаԥгаз азҵаарақәа ианрылацәажә ашьҭахь, апарламенттә делегациақәа рнапхгаҩцәа Аконференциа амшхәаԥштә шьақәдыргылеит, Алада Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа аусура азы ргәаанагарақәа еибырҳәеит, анаҩс, Алада Урыстәылатәи Апарламенттә Ассоциациа Аҳаҭыртә шәҟәы анашьареи иааиуа Аконференциа амҩаԥгара аҭыԥи рзы аӡбамҭақәа рыдыркылеит.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс /Алеқсей Шамба/. Аспектакль «Ахьча Махаз» аԥхьарбара иазкыз апресс-конференциа мҩаԥысит аҩаша, лаҵарамза  21 азы, Ф.Искандер ихьӡ зху Аҳәынҭқарратә аурыс драматә театр аҿы.

Атеатр адиректор Хада Иракли Хьынҭәба Фазиль Искандер итекст асценаҿы абжьы ахҵазарц ауп ақәыргыламҭа ахықәкы хаданы иҟоу ҳәа иазгәеиҭеит.

«Сара агәра ганы сыҟоуп, ахәаԥшцәа автор имариам атемақәа ахьышьҭихуа, аха уи хра злоу аирониа аҵаны иҟаиҵо асиужет аҿиара амҩаԥысшьа ацклаԥшра шырзыманшәалахо», - ҳәа иҳәеит Иракли Хьынҭәба.

Уи иажәақәа рыла, «Ахьча Махаз» – ари ахьӡ-аԥша, аҭаацәа, ажәеи ауси реимадара, уҳәа реиԥш иҟоу акыр зҵазкуа азҵаарақәа шьҭызхуа Фазиль Искандер ихадоу иновеллақәа иреиуоуп.

Иракли Хьынҭәба, аспектакль аҿы арольқәа зегьы шымариам, аха аԥышәа змоу арежиссиор, Урыстәылатәи Аҳәынҭқарратә аҟазара Аинститут (ГИТИС) аушьҭымҭа, убасҵәҟьа актиортә ҟазара арҵаҩыс аус зуа Олесиа Невмержицкаиеи атеатр атруппеи русеицура алҵшәа бзиақәа аанарԥшит ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит.

«Уажәы аихшьаалатә ҽазыҟаҵарақәа зегьы мҩаԥысуеит. Ахәаԥшцәа асиужет еиҳа имарианы рызнагара азы актиорцәа излауа ала аус руроуп, урҭ русура ахьынӡанарыгӡо ауп зегьы зыдҳәалоу», – ҳәа иҳәеит иара.

Хазы атеатр адиректор хада Махаз ироль назыгӡо Саид Лазба ас еиԥш арольқәа уажәаԥхьа рынагӡара иқәымшәаӡацызт ҳәа иазгәеиҭеит.

«Иара изы уи даҽа ҩаӡарак ахь ахалара ауп. Уи иара изы иаарту акосмос ахь ацара иадукылар ауеит. Саид ауаҩи актиорки раҳасабала џьара инагӡаны иузеилымкаауа амаӡарак илоушәа убоит, уи аҩыза аҟазшьа иперсонаж Махази иареи ҷыдала еизааигәанатәуеит», – ҳәа игәаанагара иҳәеит Иракли Хьынҭәба.

Арежиссиор Олесиа Невмержицкаиа арҿиамҭа «Ахьча Махаз» иаразнак лгәаҵанӡа инеит ҳәа илҳәеит.

«Сара ари аҭаацәа, ахәыҷқәеи уи раби ирызку арҿиамҭа акыр сгәы иақәшәеит. Уи дарбанызаалак ауаҩы ҷыдала изааигәоу ауп, избан акәзар, ҳара зегьы ахәыҷра ҳагәылҵны иааз ҳауп. Ҳара зеиӷьаҟам аусуратә ҭагылазаашьа аԥҵаны иҳамоуп, атруппа рзанааҭтә ҩаӡара даара иҳаракуп, убри  аҟынтәи уи аус ацура гәахәара дууп сара сзы», - ҳәа илҳәеит арежиссиор.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Аԥсны Жәлар Реизара – Апарламент Аиҳабы Ашәба Лашеи адепутатцәеи  Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәареи уи хыркәшахеижьҭеи 160 шықәса аҵреи ирызкыз аусмҩаԥгатәқәа ирылахәын. 

Ари амш азы апрограмма инақәыршәаны, С. Ҷанба ихьӡ зху Аԥсуа ҳәынҭқарратә драматә театр аҟны Кавказтәи аибашьра иалаӡыз ргәалашәара иазкыз ахәылԥыз мҩаԥысит.

Аҟәа амшын аԥшаҳәаҟны  С.У. Багаԥшь иашҭа инаркны амҳаџьырқәа рбаҟа аҟынӡа аҿар абираҟқәа кны аԥшаҳәа иқәсит.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Имҩаԥысит Аслан Бжьаниеи Ачечентә Республика Аҭҵаарадырра Академиа ахада Умаров Џамбулати реиԥылара.

Асас аԥсшәа иаҳәо, Ахада иҳәеит Аԥсны аҩадакаваказтәи ареспубликақәа рхаҭарнакцәа аус рыцура ҷыдала хшыҩзышьҭра шарҭо. «Чечентәи ҳаиашьаратә республикеи ҳареи ҳаимадара хырхарҭа рацәала ишьақәгылоуп. Шәара шәаарагьы уи арҵабыргуеит. Сара сзы гәахәароуп ҳҵарауаа аус ахьеицыруа. Ари зегьы ҳреспубликақәа реизыҟазаашьақәа рырҿиара иацхраауеит», - ҳәа иазгәеиҭеит Аслан Бжьаниа.

Аҟәа. Лаҵарамза 21, 2024 шықәса. Аԥсныпресс. Иахьа, лаҵарамза 21 рзы апринц А. П. Ольденбургтәи диижьҭеи 180 шықәса ҵуеит.

Лаҵарамза 21, 1844 шықәса рзы диит еицырдыруа аԥсуа меценат, агуманист, акурорттә қалақь Гагра ашьаҭаркҩы Алеқсандр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи.

Алеқсандр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи аимператор Павел I иԥа имоҭа иакәын. Александр Пиотр-иԥа Ольденбургтәи еицырдыруа анемец хылҵшьҭра змаз аурыс герцогтә ҭауад жәла датәын.

Александр Пиотр-иԥа диит 1844 шықәса, лаҵарамза 21 рзы (иҿыцу астиль ала – рашәарамза 2 – аред.) Пиотр Гьаргь-иԥа Ольденбургтәии апринцесса Терезиа Нассаускаеи рҭаацәараҿы. Абрыла – Урыстәыла аимператор Павел I имоҭа-шьмоҭацәа дыруаӡәкын.

1835 шықәсазы апринц Ольденбургтәи иаб иаԥшьгарала дахысуеит Санкт-Петербург иаартыз Азиндырратә ҵараиурҭа аҟны ихарҭәаау акурс. Иаб еиԥшҵәҟьа апринц ауаа рыцхыраареи, арккаратә ус амҩаԥгареи рахь агәазыҳәара иман. «Иара агәыҳалалратә цхыраара ҟаиҵон: хылаԥшра риҭон ахәыҷтәы хәшәтәырҭеи, Ахҩеланыҳәатәии Ацқьа Гьаргь Аиааирагаҩи рыхьӡ зхыз агәшаҭаратә гәыԥқәеи, арыжәтә мап ацәызкыз ргәыԥи, иара убасгьы адгылара ииҭон аурыс ҵарауаҩ Иван Павлов – Урыстәыла афизиологиатә школ аԥҵаразы имҩаԥигоз аус аҟны», — ҳәа иҩуеит ажурналист Анатоли Клиуев, истатиа «Апринц Ольденбургтәи – акурорт Гагра «аб» ҳәа хьӡыс измоу аҟны.

1856 шықәса инаркны 1890 шықәсанӡа Алеқсандр Пиотр-иԥа апуручик еиҵа иҟынтәи аршьаҟатә аинрал-адиутат иҟынӡа арратә мҩа данысит. Ианашьан  урыстәылатәи аорденқәа Ацқьа Андреи Аԥхьанаԥхьа, Ацқьа Алеқсандр Невски, Ауарба Шкәакәа, Ацқьа Анна лорден  1-тәи 3-тәи аҩаӡарақәа, Ацқьа Станислав иорден  1-тәи аҩаӡара, Ацқьа Гьаргь иорден 4-тәи аҩаӡара, Ацқьа Владимир 1-тәи, 3-тәи аҩаӡарақәа; «Агәымшәаразы» ҳәа аҩыра зныз ахьтәы бџьар; Андреитәи ацахаԥҟа аҿы аныҟәгара азы Алеқсандр II, Алеқсандра III, иара убас Николаи II рпортретқәа. Ианашьан иара убас 16 аҳәаанырцәтәи аорденқәеи амедалқәеи.

1881 шықәса инаркны абзиҟаҵаҩ иаҳасабала аусура далагоит.  Иреиҳаӡоу ақәыршаҳаҭрала азиндырра Аимператортә ҵараиурҭа, Апринц П. Г. Ольденбургтәи ихьӡ зху Ахәыҷы-еибацәа рааӡарҭа, агәыҳалалра-еиҳәшьцәа Иԥшьоу Ахҩеланыҳәатә Реилазаара Аԥҵаҩыс дҟалеит.  Асенатор, Аҳәынҭқарратә Хеилак (1896) алахәыла. Аҵарадырра, агәабзиарахьчара аусхкқәа рҿы агәыҳалалратә усура анагӡаҩы. 1890 шықәса, ԥхынҷкәын мзазы, Ольденбургаа рҭаацәаратә ԥарала, апринц ихаҭа далахәны Санкт-Петербург иаартын аексперименталтә медициназы Аимператортә Институт (иахьазы – аексперименталтә медицина Аинститут. 1917 шықәсанӡа, апериодикатә кьыԥхь аҟны «апринц Ольденбургтәи Иинститут» ҳәа иашьҭан – аред.), Иван Павлов (аурыс, асовет ҵарауаҩ-афизиолог, 1904 шықәсазы амедицинеи афизиологиеи рзы Нобельтәи апремиа алауреат – аред.) аекспериментқәа ахьымҩаԥигоз.

Апринц Ольденбургтәи игәалашәара ҷыдала ҳаҭыр рзақәуп аԥсуа жәлар.

Дышԥақәнагалеи апринц Аԥсныҟа, насгьы ҭоурыхс иамоузеи акурорт Гагра ашьақәгылара? Уи атәы инарҭбааны истатиаҿы далацәажәоит апрофессор, аҭоурыхҭҵааҩы Станислав Лакоба.

XIX-тәи ашәышықәсазы Гагра аӡмахқәа ахьырацәаз ҭыԥын, араҟа ашыӡ чымазара лассы-лассы иуԥылон. Аԥхынра – иааузымычҳауа ихәыҵашоуран. Даараӡа игәыгәҭажьын Гагратәи Абааҭа – Аԥсны Урыстәылатәи аимпериа иахәҭакны ианыҟала ашьҭахь (Александр I Иманифест инақәыршәаны, Аԥсны аҳра Урыстәыла аимпериа иадҵан 1810 шықәсазы автономтә зинқәа аҭаны, ус иҟан 1864 шықәсанӡа – аред.) араҟа арратә гарнизон еиҿкаан.

Апринц Ольденбургтәи раԥхьаӡакәны Гагра даҭааит 1901 шықәсазы. «Ашьыжь, асааҭ 6 рзы, аӷба «Ледокол» Гагратәи абаа хыжәжәарақәа инрыдгылеит, — иҳәоит уи аамҭа далацәажәо аҵарауаҩ Станислав Лакоба, — Аҟәатәи аокруг аиҳабы ихаҭыԥуаҩ, акаԥдан Зинченко аруаа ишырҟазшьоу еиԥш апринц аԥсшәа иеиҳәеит». Иара убасгьы, Калдахәара ақыҭантә иааит гәыԥҩык аԥсуаа, ҳәарада, аԥсуа чеиџьыка ишаҳәо еиԥшгьы апринц иԥылеит: «ирхианы игылаз аишәа иқәын асыс ишеибгаз иӡыз, аԥсуа ҩы, ашә».

Уи аиԥылараан иҟалеит даараӡа аинтерес зҵаз хҭыск. Ладариа зыжәлаз аиҭагаҩ ила, аԥсуаа апринц иахь иҟарҵеит аҳәара, иара дзыхьчоз аполициауаа рабџьар аҟнытә шәақьқәак аамҭала ириҭарц, ашьхара ицаны абнаҳәа, мамзар абнакәтырцына шьны изааргарц азы. Араҟа иҳәатәуп, аҳра иҟанаҵаз адҵала, 1898 шықәса инаркны Гәдоуҭа аҵакырадгьыл аҟны инхоз ауааԥсыра зегьы абџьар шрымхыз атәы.

«Апринц жәлар дипломатцәа рахь ихы нарханы дааԥышәырччан, х-шәақьк аԥсуаа ирырҭараз адҵа ҟаиҵеит», – ҳәа иҩуеит Станислав Лакоба. Хара имгакәа ашәарыцаҩцәа хынҳәуеит абнаџьмақәа ҩба шьны ирыманы. Апринц даараӡа игәаԥхеит ари аиқәшәара, акрифон, акрижәуан, «аԥсуаа ргәабзиаразы» аныҳәаҿа ашьҭыхрагьы ихашҭуамызт. Мышқәак рышьҭахь, апринц даҭаауеит Афон Ҿыц, анаҩс – Аҟәа.