1992-1993 шықәсқәа раан Аԥсны Аџьынџьтәылатәи еибашьраҿы иҭахаз Рмемориал амҵани иналукааша аԥсуа ар рԥыза Сергеи Дбар ибиусти амҵани ашәҭшьыҵәрақәа рышьҭаҵара ацеремониа рхы аладырхәит Аҳәынҭқарра Ахада Бадра Гәынба, уи ихаҭыԥуаҩ Беслан Бигәаа, аԥыза-министр Владимир Делба, Аиҳабыра, Жәлар Реизара адепутатцәа, аибашьра аветеранцәа, аҳәынҭқарратәи ауаажәларратәи усзуҩцәа.

Сергеи Дбар диит лаҵарамза 2, 1946 шықәсазы Гәдоуҭа араион Мгәыӡырхәа ақыҭан. Аԥсны Аџьынџьтәылатә еибашьра ашықәсқәа раан иара Аԥсны Арбџьармчқәа рыштаб хада аиҳабыс дыҟан.

Сергеи Дбар иԥсҭазаара далҵит рашәарамза 27, 2002 шықәсазы. 2005 шықәса лаҵарамзазы, данҭаха ашьҭахь ианашьан «Ахьӡ-Аԥша» аорден I аҩаӡара. Уи ихьӡ ахуп Аҟәа амҩаду хадақәа руак, иара убас Аԥсны Жәлар Рџьынџьтәылатә еибашьра Аҳәынҭқарратә музеи.

Асоциал-економикатә, ахәаахәҭратә, акультуратә усхкқәа рҿы аусеицуразы аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит Аԥсни Адыгеиеи рнапхгара, Кавказтәи аинвестициатә форум аҳәаақәа ирҭагӡаны.

Аиқәшаҳаҭра рнапы аҵарҩит Аԥсны аԥыза-министр Владимир Делбеи Адыгеиа ахада Мураҭ Кумпилови.
Аусеицуразы аиқәшаҳаҭра аҳәаақәа ирҭагӡаны Адыгеиеи Аԥсни еиуеиԥшым аусхкқәа рыла еицырзеиԥшу апрограммақәеи апроектқәеи рынагӡара иацхраауеит, арҿиаратә коллективқәа реимдара, аҿари егьырҭ ауаажәларратә еиҿкаарақәеи реинырра арҭбаауеит.

Урыстәылатәи Афедерациа аиҳабыра ахантәаҩы Михаил Мишустин Кавказтәи Аинвестициатә форум — 2026ш. аҳәаақәа ирҭагӡаны Аԥсны Аҳәынҭқарра астенд даҭааит. Уа иԥылеит Аԥсны Ахада Бадра Гәынбеи аԥснытәи аделегациа алахәылацәеи.

Ареспубликатә маҭәартә школтә олимпиадаҿы аиааира згаз аҳамҭақәа ранашьара ацеремониа мҩаԥысит И. Воронова ихьӡ зху абжьаратә школ № 3 аҿы.

Атәыла ахада дырԥылеит аԥыза-министр Владимир Делба, уи ихаҭыԥуаҩ Џьансыхә Нанба, аекономика аминистр Ҭеимураз Амқәаб, Аҟәа ахада Ҭемыр Агрба злахәыз аделегациа.

Аҳәынҭқарра Ахада иазгәеиҭеит ас еиԥш аҩаӡара змоу жәларбжьаратәи афорумқәа рылахәхара аҵак ду шамоу. Бадра Гәынба иажәақәа рыла, уи атәыла аекономикатә лшарақәа аанарԥшуеит аинвестициа ҿыцқәа аднаԥхьалоит.
Иахьа Аԥсны аҳәынҭқарра астенд даҭааит Урыстәылатәи Афедерациа аекономикатә ҿиара аминистр Максим Решетников. Аекспозициа аҿаԥхьа уи диԥылеит Аҳәынҭқарра Ахада Бадра Гәынба.

Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла ахантәаҩы, ателеканал «Абаза-ТВ» адиректор хада Руслан Ҳашыг Урыстәылеи Аԥсни русеицура азҵаарақәа ирызкыз астол гьежь аусура ихы алаирхәит.

Ҳашыг иқәгылараҿы ҷыдала ахшыҩзышьҭра аиҭеит Асовет Еидгыла аилаҳара аамҭазы аҩ-тәылак рмасса-информациатә хархәагақәа реинырра аҭоурыхтә аспектқәа.

Ҳашыг еиҭеиҳәеит 90-тәи ашықәсқәа рзы Аԥсны Актәи аканали ВГТРК-и ркорпунктқәа шцәырҵыз, аԥсуа журналистцәа урыстәылатәи амасса-информациатә хархәагақәа аус шрыцыруаз, Аԥсны азы ари аусеицура аҵак ду шамаз, аибашьра аан, аибашьра ашьҭахь раԥхьатәи ашықәсқәа раан ареспублика иазку аиаша ахәаԥшцәа инарҭбааны рызнагара аҵакы шдууз.
Руслан Ҳашыг ҷыдала иазгәеиҭеит ареспублика аҟны акорпунктқәа рышьақәгылараҿы урыстәылатәи ателехәаԥшра иналукааша аусзуҩцәа рроль, дазааҭгылеит Аԥсны ахаҿра аӡыргаразы афедералтә масса-информациатә хархәагақәа аус рыдулара аҵак ду шамоу.

Аԥсны ажурналистцәа Реидгыла ахантәаҩы урыстәылатәи амасса-информациатә хархәагақәа Аԥсны арҿиара дадгылаҩуп, аелектронтә еиԥш акьыԥхьгьы. Иара иазиԥхьаӡоит ари уажәтәи аҳәынҭқаррабжьаратә амшхәаԥштә ахырхарҭа хадақәа ируакуп ҳәа. Ҷыдала ахшыҩзышьҭра аҭоуп атуристтә усхк арҭбаара, аинвестициақәа радыԥхьалара, атуристтә усеицура арҿиара.

«Калининград инаркны Владивостокынӡа урыстәылатәи афедералтә ҭыжьымҭақәа аус рыцура иалнаршоит Аԥсны атуристтә лшарақәа ртәы ажәлар рҟынӡа анагара, аиҭаҳәара», – ҳәа азгәеиҭеит Ҳашыг.
Астол гьежь алахәылацәа Аԥсни Урыстәылеи ринформациа уажәтәи аҭагылазаашьеи, иара убас Аԥсни Урыстәылеи ржурналисттә еилазаарақәа рыбжьара азанааҭтә еимадарақәа аринахысгьы рырӷәӷәара аԥеиԥши ирылацәажәеит.

Аҟәа, В. Арӡынба ихьӡ зху Аибашьра Ахьӡ-аԥша амузеи аҿы имҩаԥысуеит астол гьежь «Урыстәыла - Аԥсны. Иаарту адиалог» захьӡу, уи иалахәуп Урыстәылатәи амасса-информациатә хархәагақәа рхаҭарнакцәа рделегациа.

Аилацәажәара иалагаанӡа имҩаԥысит 1993 шықәса, цәыббрамза 27 рзы Аҟәа иҭахаз ТАСС афотокорреспондент Андреи Соловиов ибаҟа амҵан ашәҭшьыҵәрақәа рышьҭаҵара ацеремониала.
Урыстәылатәи амасса-информациатә хархәагақәа рделегациа иалоуп Урыстәыла ажурналистцәа Реидгыла ахаҭарнакцәеи , агазеҭқәа «Комсомольская правда», «Российская газета» рхаҭарнакцәеи.

Аҳәынҭқарратә усбарҭа «Аԥснымедиа» адиректор хада, астол гьежь амодератор Роберт Џьопуа иазгәеиҭеит иахьа алшара шыҟоу ԥхьаҟатәи аинырреи қәҿиарала аусеицуреи рзы.
«Ҳара зегьы еилаҳкаауеит Аԥсни Урыстәылеи шықәсырацәалатәи аҭоурых ишеиднакылоу. Аиҭакрақәа раамҭазы амасса-информациатә хархәагақәеи аинформациа ахаҭеи ахықәкқәа рынагӡаразы ихадоу мыругақәаны иҟалоит.

Аинформациа ииашаны аӡыргаразы, аҵакқәа меицакырц азы ҳара иаҳҭахуп ишиашоу аимадареи иаарту адиалоги. Сгәы иаанагоит, иахьа исасны иаҳҭоу агазеҭқәа ҩба рхаҭарнакцәа рыбзоурала уи анагӡара ҳалшоит ҳәа. Анаҩс инарҭбааны ҳалацәажәоит ари аус шышьақәыргылахо», - ҳәа азгәеиҭеит Џьопуа.

Иара убасгьы, инаҵшьны иазгәеиҭеит азеиԥш мазареи аҭоурыхтә гәалашәареи реиқәырхаразы еицаҳзеиԥшу амедиапроектқәа рҵакы.
«Агәра ганы сыҟоуп агәаартреи адиалоги азеиԥш ҳәынҭқарратә уснагӡатәқәа хра рыманы рыӡбара шалдыршо», - иҳәеит «Аԥснымедиа» анапхгаҩы.

Хымш имҩаԥысуаз афорум, даара аҵак ду аман абызшәадырыҩцәеи, аҭҵааҩцәеи, арҵаҩратә еилазаареи рзы. Спикерцәас иамаз еиҳарак Апедагогика аинститут ахаҭарнакцәа роуп, избанзар арҵаҩцәа иахьа-уаха рнапы иаку, аусураҿы мҩақәҵагас ирымоу Аинститут еиқәнаршәо арҵагашәҟәқәеи апрограммақәеи роуп. Апедагогика аинститут аиҳабы Ирина Кәакәасқьыр лажәақәа рыла, арҵаҩцәа ирҭахын арҵагашәҟәқәа равторцәа рыҿцәажәара, дара авторцәа рхаҭагьы ирҭахын ахәыҷқәа рзы иҭрыжьуа апрактикаҿы ахархәара шымҩаԥсыуа аилкаара. Аицәажәара, наҟ-ааҟ агәаанаграқәа реибыҳәара, аизакра, аиқәыршәара, џьара аилибамкаара ыҟазаргьы алацәажәара - абри зегьы мҩаԥысуан афорум аҩныҵҟа.

«Афорум ахықәкы хадақәа ируакын арҵагашәҟәқәа равторцәеи арҵаҩцәеи реиԥылара, русеицура иаҳа арҵаулара, арҭбаара. Ахықәкы анагӡара алыршан. Арҵаҩцәа афорум аусура анымҩаԥысуаз аамҭа иҭагӡангьы аиҿцәажәара мҩаԥыргон, адискуссиа ҟазшьа рыман асеминарқәа, анаҩс алекциа анҭыҵгьы авторцәеи арҵаҩцәеи рцәажәара, ргәаанагарақәа рзыӡырҩра цон. Абри зегьы ҳара ҳаԥхьаҟатәи ҳусура ҳәаақәызҵо акәхоит, ҳусура ахаҭабзиара еиӷьнатәуеит», - ҳәа азгәалҭоит Кәакәасқьыр.

Афорум аҿы иара убас иазгәаҭан иахьа апробациа иахрыжьуа арҵагашәҟәқәа рылацәажәара. Уи аганахьала Апедагогика аинститут аиҳабы «Аԥснымедиа» иалҭаз аинтервиу аҿы илҳәеит, ашәҟәқәа рҭыжьраҿы аҳәынҭқарратә стандартқәа рықәныҟәара аҵак ду шамоу.

«Аԥсны ахада астратегиатә ҵакы змоу адҵақәа ықәиргылеит аҵара аминистрра аҿаԥхьа. Аҵара азакәан апроект иахьынӡазалшо ихиоуп, уи адкылара ашьҭахь ҿыц еиқәыршәатәуп аҳәынҭқарратә стандартқәа амаҭәарқәа зегьы ирықәшәо, урҭ инарықәыршәаны апрограммақәа ҟаҵатәуп, убарҭ ирықәшәо арҵагақәагьы цәыргатәуп. Аамҭа иара ахатәы ҭахрақәа ықәнаргылоит, аха зегьы реиҳа абра ихадароу абызшәа аҭагылазаашьа ауп. Арҵага арҿыцра анаҳҳәо, абра иҟоуп ихымԥадатәу, ԥсахшьа змам акы, уи иарбан шықәсазаалакгьы, дарбан рҵаҩызаалакгьы, арҵага аклассикатә ҟазшьа шамоу идырроуп. Арҵага иану алитература атәы ҳҳәозар, аклассикатә ҩымҭақәа, аԥсуа литератураҿы ихадароу ашәҟәыҩҩцәа рҩымҭақәа роуп. Ашкол аҿы арҵара классикоуп. Аметодика аганахьала аинновациақәа ҟауҵар ауеит ахәыҷы иҭахрақәа ирықәыршәаны. Убарҭ рыҩныҵҟа иаҭахқәо рацәоуп, убарҭ ирызхәыцтәуп», - лҳәоит Кәакәасқьыр.

Апедагогика аинститут аиҳабы лажәақәа рыла, аҵара шџьабаау ахәыҷқәа, арҵаҩцәа, аҭаацәа, зегьы еилыркаароуп. Абызшәа аҭагылазаашьа аԥсахраҿы ацхыраара ҟарҵароуп зегьы - аҭаацәа, ауаажәларра, аҳәынҭқарра, ҳәа азгәалҭеит Кәакәасқьыр.

Хымш Пицунда ицоз афорум еиднакылеит Аԥсны араионқәа зегьы рҟынтә 250-ҩык рҟынӡа арҵаҩцәа.

Апедагогика аинститут аусзуҩцәа, Аҳәынҭқарратә университет арҵаҩцәа афорум алахәылацәа рԥышәа рымардон, ахәыҷқәа аматериал рызнагашьа аметодика ҿыцқәа реилдыркаауан. Арҵаҩцәа ирыман алшара рзанааҭ аҿы ргәы иҵхоз азҵаарақәа рҭак аиура, арҵагашәҟәқәа реиқәыршәаҩцәеи дареи гәаартыла реицәажәара.

Иара убас, афорум аҳәаақәа ирҭагӡаны иӡырган арҵагашәҟәқәа, "Ҳазну адунеи" 1-4 тәи аклассқәа рзы аконцепциа.
Гагра араион ахадара ирыбзоураны арҵаҩцәа ргәабзиара аиҭашьақәыргыларазы аусмҩаԥгатәқәа рзеиҿкаан.

Адыга бираҟ амш иазкыз аныҳәа мҩаԥысит Аҟәа, С.Ҷанба ихьӡ зху Аԥснытәи аҳәынҭқарратә драматә театр аҿаԥхьа.

Адыга бираҟ амш официалла иаԥҵан 2010 шықәса рзы, убри аахыс есышықәса иазгәарҭоит мшаԥымза 25 рзы. Абираҟ иаҵәаҿы иануп, ахьтәы еҵәақәа 12, еихдоу ахҿақәа 3.

Ауснагӡатә еиҿнакааит аҿари аспорти русқәа рзы Аҳәынҭқарратә еилакы.