Аҳәынҭқарра Ахада иҳәеит аԥсуа бызшәа арҵаразы ахәыҷбаҳчақәа рҿы аметодика ҿыцқәа шалагалоу, уи акрызҵазкуа хырхарҭаны ишыҟоу инаҵшьны иазгәеиҭеит. Ахәыҷбаҳчақәеи ашколқәеи ахәыҷқәа аԥсуа бызшәа дырҵара аус аҿы ихадоу мыругақәаны ишыҟоу дазааҭгылеит.

«Ахәыҷы даныхәыҷу ауп аԥсуа бызшәа иҵар анахәҭоу», — иҳәеит иара.

Бадра Гәынба дазааҭгылеит арҵаҩцәа аҳәынҭқарратә дгылара шрырҭо, аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа аԥыжәара змоу акатегориахь ишалыркаауа. Иара инаҵшьны иазгәеиҭеит, арҵаҩцәа зегьы русура аҵак ду шамоугьы, ҷыдала ахшыҩзышьҭра шрырҭо аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа.

«Акатегориақәа зегьы ирыҵаркуа арҵаҩцәа руалафахәы 15-20 % иацаҳҵеит. Аԥсуа бызшәа арҵаҩцәа ракәзар азеиԥш шьҭыхра анаҩсангьы, урҭ ирзаҳшәоит хаҭалатәи есымзатәи ацҵақәа 5000 мааҭк», - ҳәа адырра ҟаиҵеит иара.

«Избан аԥсуа бызшәп ҳара хшыҩзышьҭра заҳҭо? Иахьа аԥсуа бызшәазы иҟоу ашәарҭарақәа ҳасаб рзуны, ҳара иаҳуалуп уи аиқәырхареи ԥхьаҟатәи абиԥарақәа рымадареи рзы иманшәалоу аҭагылазаашьақәа раԥҵара», - ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит иара.

Иҷыдоу арратә операциа амҩаԥгараан иҭахаз аибашьцәа рбаҟа ргылахоит Аԥсны. Амемориал азы аҭыԥ алхра иадҳәало аусура атәы ажурналистцәа ирзеиҭеиҳәеит Бадра Гәынба апресс-конференциаҟны.

Бадра Гәынба атәылауаа иҭабуп ҳәа реиҳәеит афронт аҿы еибашьуа ирырҭо адгыларазы.

«Ҳџьынџьуаа иҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп хатәгәаԥхарала еибашьуа иахьрыцхраауа азы. Аџьынџьтәылатә еибашьра ду ашықәсқәа раан еиԥш, иахьагьы ҳаҷкәынцәа рыжәҩахыр еибыҭаны Иҷыдоу арратә операциа афронтқәа рҿы азеиԥш интересқәа рыхьчоит», — ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит Аҳәынҭқарра Ахада.

Бадра Гәынба иазгәеиҭеит иҭахаз аибашьҩцәа рҭаацәа рцәыӡ иацу ахьаа шрыцеиҩыршо. Иара иажәақәа рыла, урҭ рфырхаҵара анаунагӡатәра аҳәынҭқарра иауалԥшьоуп.

«Дарбанызаалак аибашьҩы иҭахара атәыла азы харҭәаашьа змам цәыӡуп, трагедиа дуӡӡоуп. Аибашьра адәаҟынтәи изыхнымҳәыз ргәалашәара иазку абаҟа ашьақәыргыларазы аҭыԥ нықәырԥшны ишьақәҳаргылахьеит», - ҳәа иажәа хиркәшеит Бадра Гәынба.

Урҭ рхыԥхьаӡараҿы иҟоуп афымцамч атарифқәа рырманшәалара, аҳасабырбатә мыругақәа рышьақәыргылара, афымцацәаҳәақәа рырҿыцра, астанциа маҷқәеи атрансформаторқәеи реиҭашьақәыргылара, акоммерциатә фымцамч ахь аиасра аамҭа алхра уҳәа ирацәаны.
 
«Ҳара аҳақәа реиҭашьақәыргылара апрограмма ҳалагеит, шә-миллионк астанциа маҷқәеи афымцаҳақәеи ирыхҭнаҳҵеит. Ҳара аҳасабырбатә мыругақәа рышьақәыргылара апрограмма ҳаҿуп. 40% инаӡо атехникатә цәыӡқәа ҟалашьа амаӡама. Аиаша еибыҳәара иаԥсазар ҟалап, урҭ цәыӡқәаӡам, аӷьычра ауп иаанаго», - иҳәеит ахада.

Иара Урыстәылатәи Афедерациа анапхгара иҭабуп ҳәа реиҳәеит асоциалтә фымцамч ахьаарышьҭыз азы.

«Ари цхыраагӡа дуӡӡоуп. Уи аԥарахь ииаугар ҩ-миллиардк иреиҳауп. Даҽа миллиардк ҳхатәы ԥарақәа ахҭнаҳҵеит. Ишаҳбо еиԥш афымцамч азымхара ахҩаразы х-миллиардк ахҭынҵоуп», - иҳәеит Гәынба.

«Шәара зегьы ишәгәалашәоит 2024 шықәсазы, афымцалашара арцәара 10-12 сааҭ рҟынӡа ианынаӡоз. Доусы ишәнырит аԥхарреи алашареи рыда анхара шаҟа иуадаҩу», - иҳәеит ахада.

Гәынба иазгәеиҭеит 2016 шықәса раахыс Аԥсны аенергодефицит шамоу.

«Рыцҳарас иҟалаз, аҵыхәтәантәи ашықәсқәа зегьы афымцамч азымхара иацлон. Уи иаанаго аенергетикаҿы еиҳа иуадаҩу апроблемақәа ҳрықәшәар ауеит ҳәа ауп. Аенергетика аҟамзаара аҳәынҭқарраҿы аусуразы алшара аҟамзаара ауп иаанаго. Убри азоуп аенергетика азҵаара аӡбара хаданы изысыԥхьаӡо», – иҳәеит ахада.

«Аиҳабыра — ари адинамикатә ҟазшьа змоу еилазаароуп, аҳәынҭқарра аҿаԥхьа иқәгылоу ауснагӡатәқәа хра рыманы рыӡбаразы уи аҽарҿыцлароуп»,- иҳәеит атәыла ахада, ааигәа аилазаараҿы иҟалаз аиҭакрақәа дрыхцәажәо.

«Иҭабуп ҳәа расҳәар сҭахуп акыр шықәса аҭакԥхықәра зцу амаҵурақәа аанызкылоз сколлегацәа. Сгәы излаанаго ала аиҳабыра аԥсы зхоу амеханиз иаҩызоуп, ԥсыхәа ахьынӡамоу аҽарҿыцлароуп», — ҳәа ациҵеит.

Аҳәынҭқарра ахада инаҵшьны иазгәеиҭеит аиҳабыра азыхиазар шакәу ҳауаажәларреи ҳҳәынҭқарреи рҿаԥхьа иқәгылоу актуалра змоу азҵаарақәа рыӡбара.

«Акадртә ԥсахрақәа хырԥашьа рымаӡам, иагьымҩаԥыслоит. Уи зегьы еилыркаауазароуп», - ҳәа азгәеиҭеит Гәынба.

Абри атәы иҳәеит Бадра Гәынба Аԥсны амасса-информациатә хархәага ажурналистцәа злахәыз апресс-конференциаҟны.

«Аҟәатәи аҳаирбаӷәаза аусура аларгара аекономика азы илҵшәа дуӡӡахоит. Ҳара ҳазыԥшуп ашәахтәқәа мҽхакы ҭбаала реизҳара, аусурҭа ҭыԥ ҿыцқәа хыԥхьаӡарала рырацәахара. Ари астратегиатә проект анагӡара ишиашоу атәыла азеиԥш економикатә ҿиареи, Аԥсны атәылауааи асасцәеи ркомфорти ирыдҳәалоуп», - иҳәеит Гәынба.

Аихамҩақәа реиҭарҿыцреи атәыла атранзиттә лшара аизырҳареи акырӡа аҵанакуеит.

Гәынба иазгәеиҭеит Очамчыратәи амшынтә баӷәазала аидарақәа ртранзит азы апроект қәҿиарала аус шауа.

«Ареспублика анапхгара арҭ алогистикатә лшарақәа рырҭбаара иазкызаауеит аринахыстәи русура», - иҳәеит Гәынба.

«Аиааира Амш азгәаҭара аҳәаақәа ирҭагӡаны Москва имҩаԥысит Урыстәылатәи Афедерациа Ахада Владимир Владимир-иԥа Путини сареи ҳаиԥылара. Ишәгәаласыршәар сҭахын ари ашықәс иалагӡаны ахԥатәи ҳаиԥылара шакәу. Еснагь еиԥш, уи даара аконструктивтә ҟазшьа аман имҩаԥысит. Ҳалацәажәеит арратә шәарҭадара азҵаарақәеи ҳтәылақәа рыбжьара аинырра арҭбаара», - иҳәеит Гәынба.

Аиԥылараан ирылацәажәан Аԥсны ауааԥсыра аӡәырҩы рзы акыр ихьаау азҵаарагьы, уи ан лкапитал иадҳәалоуп.

«Шәара ижәдыруеит Урыстәылатәи Афедерациа аҵакыраҿы асоциалтә цхыраареи ан лкапитали зауаз анацәа ҿарацәа аӡәырҩы ыҟоуп, аус зуа урыстәылатәи азакәанԥҵара инақәыршәаны, уажәы уи еилазго рыстатус аҿы иҟалеит.

Жәаҳәарада, ҳтәыла ауааԥысра урыстәылатәи азакәанԥҵара аилагара гәҭакыс ирымамызт, усҟантәи аамҭазы аус зуаз аԥҟарақәа ирықәныҟәон. Аха, уи иахҟьаны, анацәа ҿарацәа даара иуадаҩыз аԥсҭазааратә ҭагылазаашьа иҭанаргылеит.

Ас еиԥш ахҭысқәа рхыԥхьаӡара даара ирацәоуп. Лассы-лассы анацәа ичмазаҩу ахәыҷқәа рыманы, амедицинатә цхыраара аиуразы аҳәаа иахыҵны Урыстәылаҟа изцом.

Сара сзы уи зегь раԥхьа иргылатәу зҵаароуп», – иҳәеит Ахада, ажәа риҭеит ари апроблема инагӡаны аӡбаразы имчқәа зегьы шадиҵо ала.

Бадра Гәынба иҭабуп ҳәа реиҳәеит есыҽны ари азҵаара аус адызуло урыстәылатәи иколлегацәа.

«Ҳазлацәажәо атема акриминалтә ҟазшьа адагьы иҵаулоу асоциалтә, амедицинатә, ҟазшьақәагьы амоуп. Лҵшәа бзиала ҳусеицура иахьыԥшуп амилаҭ агәабзиара, аҳәынҭқарра ашәарҭадара, абиԥара ҿа рԥеиԥш.

Ари апроблема иахьа еиҳа-еиҳа ишәарҭоу аформақәа аанахәоит. Ирыладырҵәо амаҭәашьар хадақәаны иаанхоит аметадон, амефедрон, амфетамин, аметамфетамин, иара убас асинтетикатә маҭашьар ҿыцқәа», – иҳәеит ахада.

Иахьатәи аамҭазы Ареспубликатә рҩашьыгатә диспансер аҿы ашәҟәы иҭагалоуп 1694-ҩык.

«Ҳтәылазы ари ахыԥхьаӡара дууп, еиҳарак агәҭынчымра узцәырнагоит еиҳа иуашәшәыроу категорианы аҿар ахьаанхо.

Ари апроблема уажәшьҭа хаз игоу ацәгьоурақәа рызҵаара акәӡам. Ари Аԥсны адемографиеи, ауаажәларратә гәабзиареи, аекономикеи, амилаҭтә шәарҭадареи ҵызшәаауа акоуп», - ҳәа инаҵшьны иазгәеиҭеит атәыла ахада.

Аилацәажәара иалахәын аԥыза-министр Владимир Делба, аекономика аминистр Ҭеимураз Амқәаб, аимадареи ацифратә ҿиареи рзы Аҳәынҭқарратә еилакы ахантәаҩы Роланд Берулаа, иара убас атәыла апрофильтә ИТ-наплакқәа рнапхгаҩцәа.

Атәыла Ахада инаҵшьны иазгәеиҭеит ацифраркра ада ареспублика асистематә ҿиара шзалымшо.

Гәынба игәаанагарала, атехнологиатә ӡбамҭақәа рхархәара аекономика аизҳареи аҳәынҭқарратә институтқәа зегьы хаҭабзиарала реиҭарҿыцреи рзы иӷәӷәоу стимулны иҟалоит.

Арҭ ахықәкқәа рынагӡаразы Аҳәынҭқарра Ахада ааԥхьара ҟаиҵеит иахәҭоу адыррақәеи апрактикатә ԥышәеи змоу ҳџьынџьуаа рахь , урҭ зегьы рԥышәа еилаҵаны аус еицырурц азы.

Аиԥылара алахәылацәа Аԥсны ҳаамҭазтәи атехнопарк аԥҵара аԥеиԥш иалацәажәеит.

Иара убас, аилацәажәараҿы Аҳәынҭқарра Ахада иҟны апрофильтә хеилак ашьақәыргыларазы аԥшьгара рылаҳәан, уи иааиԥмырҟьаӡакәа ацифратә технологиақәа ралагалара азҵаарақәа рыӡбалоит.

Ҳаамҭазтәи аныҟәаҩцәа еиҳа-еиҳа иазҿлымҳауп амшын адагьы ареспублика агәахьы аекологиатә маршрутқәа ҳәа еиҭеиҳәеит атуризм аминистр Асҭамыр Логәуа.

Ас еиԥш аԥсшьара ашәарҭадареи ахаҭабзиара аҳаракреи аҭахуп, убри аҟытә атуризм аминистрра акадрқәа разыҟаҵаразы азнеишьа шьаҭанкыла еиҭахәаԥшит.

Аԥснытәи аҳәынҭқарратә университет алархәны ихацыркын арҵаратәи апрактикатәи программа ҿыц. Ҳазҭоу ашықәс азы аҵара қәҿиарала ихдыркәшеит, аофициалтә аттестациа роуит 15-ҩык ззанааҭдырра ҳараку аекскурсиамҩаԥгаҩцәа, урҭ иуадаҩу амаршрут ҿыцқәа рҿы аус рулоит.