Ажәабжьқәа

Популярное

Аҿцәажәара

13.02.2015 08:00
Зегь реиҳа акритика сызҭо аԥсуа хәаԥшҩы иоуп - А. Наҷҟьебиаҧҳа
Акамера ззыӡырҩуа аҭыԥҳа 

Амра Наҷҟьебиаԥҳа: «Аԥсны аӡыргаразы акино – хархәага бзиоуп. Аполитикцәеи адипломатцәеи рхатә ус иаҿуп, аха аҟазарагьы иалшо даараӡа ирацәоуп. Сара аханатә инаркны хықәкыс иқәсыргылеит сфильмқәа зегьы аԥсышәала мацара иҭысхларц, Аԥсны иазкны, иахьынӡауа аԥсуа актиорцәа алархәны. Избанзар егьыс ҵакыс иҟоу збаӡом». Ааигәа Аҿари аспорти русқәа рзы аҳәынҭқарратә еилакы Аҟәа имҩаԥнагеит Раԥхьаӡатәи аҿар ркинофестиваль. Уи рхы аладырхәит зхы иақәиҭу атемала авидео ҭызхыз аҿарацәа. Р. Гәымба ихьӡ зху аҳәынҭқарратә филармониаҿы еиуеиԥшым аноминациақәа рҟны аиааира згаз афильмқәа апремиақәа ранашьан. Иреиӷьу адокументалтә фильм ҳәа иалыркааит арежиссиор қәыԥш Амра Наҷҟьебиаԥҳа лфильм «Абер». Акинофестиваль иалахәыз афильмқәа реиҳараӡак еицырдыруа акиносахьақәа ирылху аремеикқәа ракәызҭгьы, «Абер» - ари хазы игоу, ихыркәшоу документалтә фильмуп. Амра 23 шықәса роуп илхыҵуа, аҵара лҵоит Урыстәылазегьтәи аҳәынҭқарратә кинематографиатә институт 4-тәи акурс аҟны (ВГИК). Иҳаҩсыз ашықәсазы Аԥснытәи Аҳәынҭқарратә университет азиндырратә факультет аҟны лҵара хлыркәшеит. Аҭыԥҳа қәыԥш лҟазара ахьынтәаауа џьашьатәым: уи лаб – абаҩхатәра ду злаз аматематик, Аԥсны афырхаҵа, апатриот Маврик Наҷҟьебиа иакәын, ҳаԥсадгьыл ашәарҭара ианҭагыла, ихы дамеигӡакәа еибашьра дцеит, Аԥсны ахақәиҭра ихы ақәиҵеит, лан – абжьы ссир зхоу апоетесса, атележурналист Инна Ҳаџьымԥҳа лоуп. Салаҽхәаны исҳәоит Амра сара дысҩызоуп ҳәа! Лареи сареи ҳаиҿцәажәараҟны уи исзеиҭалҳәеит лзанааҭ ахь дышнеиз, ԥхьаҟатәи гәҭакқәас илымоу.  

Амра, ианбеилыбкааи, арежиссура азанааҭ алыбхырц шыбтаху?
Сара саныхәыҷыз, 3-4 шықәса анысхыҵуаз, санду лҿы, Арасаӡыхь сынхон. Уи есымша ажәабжьқәеи алакәқәеи ҳзеиҭалҳәон, сара схаҿы сахьаны избон зегьы, афильм хәыҷқәа ҭысхуан гәаныла, ԥхыӡырла избон. Ус есааира исызҳацыԥхьаӡа ахәыцра салагеит, афильм ҭызхуа ауаҩы – уи дарбану, аус шԥаиуеи ҳәа. Арежиссер ҳәа аилкаара шыҟоу здыраанӡа, иара сазхәыцуа салагахьан. Ажәакала, сзанааҭ алхраҿы санду илыбзоуроу рацәоуп, есыхәылбыҽха сазыԥшын ҿыц ажәабжьк анбаҳзеиҭалҳәо ҳәа. Ақыҭантәи аԥсабара аԥшӡарагьы, ҳәарада, асахьаркыраҿы сгьама ашьақәгылара иацхрааит. Ҿырԥштәык аазгар сылшоит: ВГИК ахь сҭаларц аԥышәара анасҭоз, аԥсҭазаараҟынтә хҭыск рзыҩтәын аессе аҳасабала. Сара саалаган изҩит схәыҷаахыс схаҿы инхаз хҭыск: ԥхынран, сандуи сареи ақыҭаҿы ҳаҟан, ус сан даҳзааит, иахьиеԥш исгәалашәоит дшеилаҳәаз, лыхцәы шыҟаз, илҳәоз уҳәа зегьы. Аха зегь реиҳа сгәалашәараҿы инхаз асахьа – уи илышьаз зышьхәа ҵарыз аимаақәа шьаҿацыԥхьаӡа адгьыл аҿы акылҵәара хәыҷқәа шаанрыжьуаз акәын. Абри сара схәыҷы хшыҩ ала ацәалашәара снаҭеит ақыҭеи ақалақьи реиԥшымзаара шыҟоу, сан лакәын иааиуаз, аха ари аҭыԥ, лара иахьлызҳаз – абанҭ акылҵәарақәа рымшала дацәтәымны дҟанаҵон сара сгәаныла. Аԥышәара здызкылоз акомиссиа ари ианаԥхьа, афильм аҭыхра сылшоит ҳәа ирыԥхьаӡеит, сагьрыдыркылеит. 

Иарбан арежиссиор ихықәкы хадас иҟоу? Аҭыԥҳа ари азанааҭ еиҳа илцәыуадаҩума? 
Сара сан ҿырԥштәыс дсымоуп. Уи ателехәаԥшраҿы аус анылуаз иахьа иҳамоу аҭагылзаашьақәа ыҟамызт, раԥхьаӡа иргыланы, атехника аганахьала. Лара адырраҭарақәа «Ашьхацамҩа», «Еҵәаџьаа» дравторын, аџьабаа рацәаӡаны илбон, аибашьра ашьҭахь ҩыџьа ахәыҷқәа рааӡара мариазма, ауацәеи аҩызцәеи ацхыраара шыҟарҵозгьы. Аха сара зныкгьы сан лылаӷырӡ сымбаӡеит, иара ус лылахь еиқәынгьы даҳбаӡомызт. Раԥхьаӡа акәны дҵәыуо данызба – ВГИК санҭала ауп… Сара еилыскааит уи лара лзы шаҟа аҵанакуаз. Уадаҩрак санақәшәо убри аасгәалашәоит, нас еиҳа имарианы сахысуашәа збоит. Сан адоуҳамч ду лымоуп, уи Москва саныҟоугьы исныруеит. Егьыс аԥҳәыс лзы ари азанааҭ еиҳа излацәгьоу ыҟазаргьы, уи аҭаацәаратә усқәа дахьырҿу азоуп. Нас аԥҳәыс ԥсабарала еиҳа дҟәымшәышәуп ахаҵа иаасҭа, абригьы ԥырхагас иҟалар ауеит арежиссиор иусураҿы, избанзар уи аҭыхратә гәыԥ иалоу зегьы еидкыланы имазароуп, дасу ихәҭоу ажәа иаҳәатәуп. Иҟалап, саргьы зны-зынла слеишәа сырцәгьозар, аха актиорцәа рганахьала зынӡагьы ажәа хәахәак ҳәатәны исыԥхьаӡом. Урҭ рыҩнуҵҟатә дунеи убас иԥшқаны ишьақәгылоуп, иарбан негативтә цәанырразаалак иаразнак русура ианыԥшуеит. «Ибзиан, аха уааи ҽазнык иԥаҳшәап, еиҳа иеиӷьны иҟаҳҵап» ҳәа расҳәоит сара сактиорцәа рыхәмаршьа анысгәамԥхалак.

Ишԥабызцәырҵи афильм «Абер» аидеиа? Ари раԥхьатәи бфильм аума? 
«Абер» аԥхьа иҭысххьан даҽа фильмкгьы, аха уи еиқәымхеит. Ҩаӡаралагьы рацәак ахәшьара бзиа сзаҭомызт. «Абер» аҿоуп афильм ҳәа сара схәыцрала иҟоу еиҳа сахьазааигәахаз. Аидеиа соуижьҭеи акыр ҵуан, усҟан аҵарагьы сҭамлацызт, аха аинститут аҿы адыррақәа соуа саналага, агәра згеит ишсылшо абри еиԥш афильм аҭыхра. Ари псевдо-документалтә фильмуп. Сара сгәанала ԥхьаҟазы аԥеиԥш змоу адокументалтә фильми аххәмарратә фильми жанрк аҿы реилалара ауп. Иҭабуп ҳәа расҳәарц сҭахуп «Абер» аҭыхраан исыцхрааз зегьы: сфырхацәа – Ареф Шьакаиа, Алиса Жьиԥҳа, соператор Алиса Павловскаиа, иара убас Владислав Гуниеи, Олџьаи Гунбеи. Сара сзы даараӡа акраҵанакуеит раԥхьатәи сҳамҭа Аԥсны иахьсоуз. Иҭабуп ҳәа ласҳәарц сҭахуп Шьазина Аҩӡԥҳа, абас еиԥш акинофестиваль ҳзеиҿызкааз. Лара лоуп исазҳәаз акинофестиваль шымҩаԥысуа атәы, сара Москвантәи саара иақәшәеит, схы аласырхәырц сыӡбеит. Исгәалашәоит ҩышықәса раԥхьа Шьазина ишсыдылгалаз аицлабра «Астудент-ҭыԥҳа ԥшӡа» аҽалархәра (2009 шықәсазы Амра ари аицлабраҿы аиааира лгеит – А. Жь.). Аха усҟан уи сара сзы акгьы аҵанакӡомызт, асцена сахьықәгылаз ашоколад афара сҿын. Уажәы зынӡа даҽакын, уџьабаа зду асахьа ахәаԥшцәа зегьы ианырбо, иахырҳәаарызеишь, ишԥарыдыркыларишь ҳәа угәы хыҭ-хыҭуа уазыԥшуп. 

Амра, акинематогафиа ҟазарак аҳасабала аҿиара перспекивақәас иамоузеи?
Аԥсны аӡыргаразы акино – хархәага бзиоуп. Аполитикцәеи адипломатцәеи рхатә ус иаҿуп, аха аҟазарагьы иалшо даараӡа ирацәоуп. Сара акыраамҭа схаҿы исзаагомызт, иара иахьагьы аҵыхәтәанынӡа исзеилымкаац, зхатәы бызшәа змоу, зыԥсадгьыл иқәынхо ажәлар рхатә ҳәынҭқарра рымамзар шԥаҟало ҳәа? Избан џьоукы ҳхьыԥшымра азхарҵаран изыҟоу? Шәазхәыци, иџьашьатәӡами ас еиԥш иҟоу азакәанқәа? Зны иџьасшьон, аха нас сшәо салагеит, избанзар аҳәынҭқарра дуқәа амч дугьы рымоуп. Убри аҟнытә ҳара ҳаидгылазароуп, ҳаӷәӷәахарц азы, ҳхы ҳахьчарц азы. Сара аханатә инаркны хықәкыс иқәсыргылеит сфильмқәа зегьы аԥсышәала мацара иҭысхларц, Аԥсны иазкны, иахьынӡауа аԥсуа актиорцәа алархәны. Избанзар егьыс ҵакыс иҟоу збаӡом. Анцәа иџьшьаны, ВГИК аҟны уи ԥынгыла арҭаӡом. Адунеи аҿы маҷхәума арежиссиорцәа, аха уара утәы иашьҭалода? Сыԥсадгьыл акала сзахәозар са сзы зегьы иреиҳау хықәкыуп, уи сара исуалны исыԥхьаӡоит. Иҵегь ирацәаны ирышьҭлароуп сара сеиԥш аҿарацәа аҵарахьы. Шаҟаҩ зус бзианы издыруа аҿар ҳамазаауа аҟара, ҳаизҳарагьы убасҟак амҽхак духоит. Режиссиорцыԥхьаӡа иара ихатә сценарист димазароуп, аус зциуша ихатә оператор диԥшаароуп. Акоманда ҟамлакәа афильм узҭыхуам, аӡә дагхар ҟалаӡом, араҟа зегьы хадароуп.

Арҿиаратә гәазыҳәара боурц азы иаҭахузеи?
Агәазыҳәара сахашшауам макьаназ. Иахьа хәланӡа, уаха шаанӡа сзызхәыцуа акинематографиа ауп. Уи алоуп иахьазы сыԥсҭазаара шышьақәгылоу. Есымша ак ҟасҵалар сҭахуп, баша атәара сарааԥсоит. Афильм анҭысхуа, уи иалоу афырхацәа бзиа избо салагоит, иреиӷьу аганала иаасырԥшыр сҭаххоит. Даҽакала ҟалашьагьы аманы избом. Сара сырҵаҩы – зыхьӡ нагоу арежиссиор, аҟаза Алексеи Учитель иоуп. Уи аӡәы ирҿхәара ҟазшьас имаӡам, ианакәызаалак аӡәгьы дирҽхәаӡом, ԥырхагоуп ҳәа иԥхьаӡозит. Аха «Абер» ВГИК аҟны адырбараан, астудентцәа зегь арахь шәааи ҳәа анреиҳәа, урҭ ажәақәа сызхеит. Арҵаҩцәа рыла исықәҿиеит сҳәар сылшоит. Санҭалоз издыруаз маҷын, аха шықәсык ала сҩызцәа срыхьӡеит, сагьраԥысит ҳәа сыҟоуп џьара-џьара (дыччоит). Раԥхьатәи ашықәс ауп зегь реиҳа ихадароу, сырҵаҩцәа Алексеи Гелеин – арежиссуразы, Алексеи Демидов – актиортә ҟазаразы, аҿиаразы ихадароу зегь ҳаларҵеит. Акырӡа исыхәеит арежиссиор Виачеслав Аблоҭиа аҭалараан исиҭаз абжьгарақәа. Насгьы узанааҭ бзиа иубозароуп, сара лакҩакрада исҳәар сылшоит зегь иреиҳау бзиабарас исымоу – арежиссура ауп ҳәа. -Акино аҟны бара еиҳа иалыбкаауа ажанр ыҟоума? - Сара еиуеиԥшым ажанрқәа сгәаԥхоит, ихадароу ажанр акәӡам – афильм иузцәырнаго ахәыцрақәа роуп. Фильмк санахәаԥшуа сышрежиссиору схашҭны убасҟак сагәыланахалозар, усҟан уи сгәаԥхаҵәҟьеит ауп иаанаго. Аха зегь акоуп акино ахәаԥшра аҵкыс аҭыхра бзиа избоит. Ихабҵару, сара афильм ахьынӡаҭысхуа ахьҭагь сылалом, иара ус баша сыхгьы сыхьуам, убри аҟара сҽеидыскылоит ҩнуҵҟала. Иҭыхны ҳанаалгалак ауп агәыхьқәеи ахыхьқәеи зегь анцәырҵуа. Са сзы ихадароу – аԥсуа ахәаԥшҩы игәаԥхаша, дзырхәыцша акино аҭыхроуп. Зегь реиҳа акритика сызҭо аԥсуа хәаԥшҩы иоуп ҳәа сгәы иаанагоит, ус иагьыҟазароуп. Сахәаԥшцәа ишьҭырхуа аҩаӡара аларҟәра азин сымаӡам.

Бҩызцәа аҿарацәа ирзеиӷьабшьарц ибҭахузеи?
Раԥхьаӡа иргыланы, дасу иарбан усзаалак дызҿу аҟны иахьынӡаилшо ибзианы иҟаиҵалааит. Аԥсуа бызшәеи аԥсуа культуреи аӡыргара иашьҭазааит аҿарацәа. Ауаҩы изанааҭ бзиа ибозароуп гәаҳәарала аус аниуа. Убри аҟнытә дасу ргәы иақәшәо аус рыԥшаарц рзеиӷьасшьоит! Ашкол саналга иаразнак ВГИК аҭалара сҭахын, аха ус ҟалашьа амамызт: арежиссурахь ирго даҽа занааҭк имазароуп ҳәа иԥхьаӡоуп. Урҭқәа са схаҿы иаазгомызт, азиндырратә факультет исҭахымкәа сҭалон. Аха шьҭа сахьхәӡом, избанзар азиндырҩы изанааҭгьы сыхәоит, адырра мыцхәы ҟалахьоума? Амала акинематографиа аҟны узхыԥар иҟало аԥҟарақәа ыҟазар, азиндырраҿы ус акгьы ыҟаӡам. Убри аҟнытә сара сфильмқәа рылоуп сдунеихәаԥшышьа злашьақәсырӷәӷәо. Аӡәы сцәаныррақәа ртәы иасҳәар сҭахызаргьы, ажәақәа маҷны схы иасырхәоит, ашәаҳәареи акәашареи бзиа избоит аҟнытә, убарҭ рыла иаасырԥшуеит сцәаныррақәа. Анкьагьы ишԥаҟаз, арԥыс аҭыԥҳа дшигәаԥхаз икәашарала имҳәози, нас ларгьы аҭак ҟалҵон... 

Ԥхьаҟатәи быгәҭакқәа ҳзеиҭаҳәа. 
Ԥхьаҟа иахьынӡасылшо бзиа избо аус иацысҵалар сҭахуп. Иҟалап макьана арежиссуразы сықәра маҷцәазар, ара аԥышәа рацәаны иаҭахуп, амала уигьы есымша ақәра иҟанаҵом. Исҭахуп иаҳзааигәоу кавказтәи абызшәақәа сҵарц: абаза бызшәеи адыга бызшәақәеи. Ҳара ҳкультура даараӡа ибеиуп, ижытәтәиуп, иҵегь аԥышәа соур, кавазтәи акультура иазкны, Аԥсуара иазкны адокументалтә фильмқәа ҭысхуеит. 

Аманшәалара, ақәҿиарақәа! Иҭабуп ҳаиҿцәажәаразы. 

© Алина Жьиԥҳа, 2013


Возврат к списку

Амш зеиԥшрахо
Яндекс.Погода
Авалиута акурс
Социальные сети
Аӡырга
Аинформациатә алахәылаҩцәа